Silnik i napęd mechaniczny

Silnik pomocniczy to kluczowy element wyposażenia jachtu. Pozwala bezpiecznie manewrować w porcie, pokonywać bezwietrzne odcinki i stanowi rezerwowy środek napędu w sytuacjach awaryjnych.

Silnik zaburtowy

Budowa silnika zaburtowego

Silnik zaburtowy składa się z: - Głowicy (power head) – silnik właściwy (1–4 cylindry) - Obudowy pośredniej (mid-section) – chłodzenie, wylot spalin - Stopy (lower unit) – skrzynia biegów, śruba napędowa - Uchwytu – mocuje silnik do pawęży lub windy

Rodzaje silników zaburtowych

Typ	Prędkość obrotowa	Cechy
2-suwowy	Wysoka	Lżejszy, prostszy, bardziej głośny i emisyjny
4-suwowy	Niższa	Cichszy, ekonomiczniejszy, cięższy
Elektryczny	–	Cichy, zero-emisyjny, zasilany z akumulatora

Moc silnika

Moc dobiera się do masy i rozmiarów jachtu. Na jachtach żaglowych (pomocniczy): - Jachty do 7 m: 5–15 KM - Jachty 7–10 m: 10–25 KM - Jachty >10 m: stacjonarny diesel

Mocowanie na pawęży

Silnik mocowany jest zaciskiem (clamp bracket) do górnej krawędzi pawęży lub na dodatkowym uchwytowym wsporze. Wymagana stabilna pawęż o odpowiedniej grubości.

Silnik stacjonarny (inboard)

Diesla vs. benzyna

Silnik	Zalety	Wady
Diesel	Oszczędny, bezpieczniejszy paliwo, trwały	Droższy, cięższy
Benzyna	Tańszy, lżejszy	Paliwo łatwopalne, droższy w eksploatacji

Na jachtach morskich prawie zawsze diesel ze względu na bezpieczeństwo (ropa mniej palna).

Instalacja chłodzenia

Chłodzenie wodą morską (raw water cooling) – woda z za burtą chłodzi silnik; na śródlądziu zazwyczaj słodkowodna wersja
Chłodzenie pośrednie (heat exchanger) – słodka woda chłodzi silnik, a woda za burtą chłodzi wymiennik; chroni silnik przed osadami

Dławnica (propeller shaft seal)

Miejsce przejścia wału przez poszycie kadłuba. Typy: - Dławnica tradycyjna (stuffing box) – uszczelek z konopią i smarem; wymaga regulacji - Dławnica bezobsługowa (lip seal, PSS) – gumowa membrana; nie wymaga smarowania - Kontroluj przeciek: kilka kropli na minutę przy dławnie tradycyjnej = OK; chlustanie = problem

Obsługa silnika

Przed uruchomieniem (preflight check)

Olej silnikowy – sprawdź poziom na bagnecie; wymień co 100 h lub raz w sezonie
Woda chłodząca – sprawdź naczynie wyrównawcze; sprawdź impeller (pompka wody)
Paliwo – poziom, odpowietrzenie (vent) zbiornika
Wentylacja maszynowni – otwórz lukki przed uruchomieniem (uwaga na gazy)
Skrzynka biegów – poziom oleju
Instalacja elektryczna – włączyć główny wyłącznik

Uruchomienie

Skrzynka biegów w pozycji neutralnej
Choke/enrichment (dla silnika zimnego)
Klucz w zapłon lub naciśnij przycisk rozruchowy
Sprawdź wskaźnik ciśnienia oleju
Sprawdź czy wychodzi woda chłodząca ze wylotu (piercing/tell-tale)
Rozgrzewaj na biegu jałowym 1–2 minuty

Zatrzymanie

Schłódź silnik na biegu jałowym 1–2 minuty
Wyłącz kluczykiem / przełącz dźwignię
Zamknij zawór paliwowy (przy silniku zaburtowym)
Zamknij zawór wody morskiej (sea cock) u silnika stacjonarnego

Wymagane serwisy

Czynność	Częstotliwość
Olej silnikowy	Co 100 h lub raz w sezonie
Filtr oleju	Przy wymianie oleju
Filtr paliwa	Co 200 h lub raz w sezonie
Impeller (pompka wody)	Co roku (przed sezonem)
Pasek klinowy	Co 2–3 lata
Anoda cynkowa	Co roku (lub wg zużycia)

Paliwo i instalacja paliwowa

Rodzaje paliwa

Diesel (olej napędowy ON) – dla silników Diesla; bezpieczniejsze (wyższa temperatura zapłonu)
Benzyna bezołowiowa (Pb95) – dla silników benzynowych i 2-suwowych
Olej do 2-suwa – mieszany z benzyną w proporcji 1:25–1:50 (wg instrukcji)

Zbiornik paliwa

Zbiornik z tworzywa (PE, nierdzewna) lub metalowy
Odpowietrzenie (vent) – rura wyprowadzona na zewnątrz lub w bok; zapobiega nadciśnieniu
Filtr-osuszacz (Racor lub podobny) – oddziela wodę i zanieczyszczenia
Wskaźnik poziomu paliwa (elektryczny lub pływakowy)

Bezpieczeństwo przy tankowaniu

Wyłącz silnik
Zamknij otwarty ogień, nie pal
Uszczel otwory wentylacyjne w kajucie
Tankuj wolno by uniknąć przelania
Przetrzyj rozlane paliwo natychmiast
Po tankowaniu: przewietrz maszynownię przed uruchomieniem silnika

Śruba napędowa

Parametry śruby

Średnica – wpływa na moc napędową
Skok (pitch) – odległość, którą śruba pokonałaby w jednym obrocie w materiale stałym (jak gwint)
Liczba łopat – zazwyczaj 2 lub 3; 3-łopatowe mają mniejsze wibracje

Kierunek obrotu

Śruba prawa – obraca się zgodnie ze wskazówkami zegara patrząc od rufy; większość silników stacjonarnych
Śruba lewa – odwrotnie; stosowane na katach i większe jachty dwusilnikowe

Efekt P-factor (paddle wheel effect)

Przy biegu wstecznym śruba prawa: - Wywołuje tendencję do skręcania rufy w lewą stronę - Przy cumowaniu rufą do nabrzeża jest to ważne

Manewrowanie na silniku

Podstawowe zasady

Manewruj przy małej prędkości – kontrola przez krótkie impulsy gazu
Nie trzymaj gazu ciągle włączonego – trudno zatrzymać jacht
Bierz pod uwagę efekt śruby (paddle wheel) przy manewrach portowych
Na biegu wstecznym: ster słabo działa (woda nie opływa efektywnie płetwy)

Schodzenie z mielizny

Silnik wstecz – próbuj cofnąć
Balastowanie – przesunięcie załogi na rufę (zmniejsza zanurzenie dziobu)
Pochylenie silnika zaburtowego – zmniejsza zanurzenie
Pomoc innego jachtu – holowanie
Kiełowanie – wyrzucenie kotwicy w głębszą wodę i ciągnięcie jachtu przez windę

Problemy i usterki silnika

Silnik nie odpala

Problem	Możliwa przyczyna	Rozwiązanie
Brak prądu rozruchowego	Rozładowany akumulator	Załaduj lub zastosuj booster
Silnik „chodzi" ale nie odpala	Brak paliwa	Sprawdź zbiornik i filtr
Silnik odpala ale gaśnie	Woda w paliwie	Opróżnij filtr Racor; osusz paliwo
Brak iskry (benzyna)	Zużyte świece	Wymień świece
Dym niebieski	Olej w komorze spalania	Serwis silnika

Silnik przegrzewa się

Zatkany impeller – wymień
Zatkany filtr wody morskiej – oczyść
Zatkany gniazdo wlotu wody (sea cock) – sprawdź
Zbyt mało oleju – sprawdź poziom

Silnik traci moc

Zatkany filtr paliwa – wymień
Zanieczyszczona śruba (siatka, lina) – sprawdź i wyczyść
Cavitacja śruby – sprawdź śrubę na uszkodzenia

Elektryczny silnik (e-motor)

Silniki elektryczne stają się coraz popularniejsze:

Zaburtowe elektryczne – Torqeedo, ePropulsion; ciche, czyste
Stacjonarne elektryczne – na katach i nowoczesnych cruiserach
Zasilanie z banku akumulatorów (LiFePO4)
Ładowanie przez panele solarne lub generator
Zasięg ograniczony przez pojemność akumulatorów

Zalety silnika elektrycznego

Zero emisji (jeśli prąd z OZE)
Bardzo cichy
Małe koszty eksploatacji
Niskie wibracje

Ograniczenia

Zasięg zależy od stanu naładowania
Długi czas ładowania (bez dużych paneli)
Wyższa cena zakupu