Prace bosmańskie

Prace bosmańskie to wszelkie czynności związane z obsługą lin, węzłów, żagli, kotwicy i wyposażenia pokładowego. Sprawny bosman dba o porządek na jachcie i zapewnia gotowość sprzętu do użycia.

Liny – podstawy

Rodzaje lin

Liny stalowe (olinowanie stałe): - 7×19 lub 1×19 – skręcana stalowa linka - Stosowane na wantach, sztagu, achtersztagu - Wytrzymałe, ale sztywne; nie nadają się do ręcznej obsługi

Liny miękkie (olinowanie ruchome):

Materiał	Cechy	Zastosowanie
Nylon (poliamid)	Elastyczna, pochłania szarpnięcia	Cumy, kotwiczniki
Poliester (Dacron)	Niska elastyczność, odporna	Szoty, fały, cumy
Polietylen (Dyneema/Spectra)	Bardzo mocna, prawie nieciągliwa	Fały wyścigowe, wanty kite
Polipropylen	Pływa, tania	Liny rzutowe, bojki
Manila (naturalna)	Tradycyjna, gnieje w wodzie	Dekoracyjne, dawne zastosowania

Budowa liny

Pleciona (braid) – rdzeń otoczony oplotem; najczęstsza na jachtach
Kręcona (twisted/laid) – trzy lub cztery skręcone pasma; tradycyjna
Podwójnie pleciona (double braid) – rdzeń pleciowy + oplotu pleciowy; najsilniejsza

Grubość i wytrzymałość

Grubość liny (średnica) dobiera się do zastosowania i siły: - Fały i szoty na małym jachcie: 8–10 mm - Cumy: 10–14 mm - Kotwicznik: 12–16 mm lub łańcuch - Im grubsza lina, tym łatwiej ją trzymać w dłoniach (ergonomia)

Zabezpieczanie końców lin

Końce lin zabezpiecza się przed rozplątaniem: - Opalanie – końcówka z tworzywa sztucznego; topiona płomieniem - Oplecenie (whipping) – owinięcie nitką bosmańską lub cienkją liną - Węzeł blokujący – prosty węzeł na końcu

Węzły

Dobry żeglarz zna co najmniej 10 węzłów i potrafi je wykonać w ciemności, jedną ręką, przy kołysaniu.

Węzły podstawowe

1. Węzeł prosty (overhand knot)

Najprostszy węzeł. Używany jako zatrzymujący na końcu liny. Trudny do rozwiązania po obciążeniu.

2. Węzeł ósemka (figure eight)

Lepszy od prostego jako stopper – łatwiej go rozwiązać. Stosowany na końcach szotów i fałów, by nie wypadły z bloczków.

3. Węzeł knagowy (cleat hitch)

Do mocowania liny na knagu: 1. Jedno okrążenie wokół knagu 2. Skrzyżowanie w poprzek 3. Jedno lub dwa owinięcia 4. Zamknięcie pętlą (nie zawiązuj tak mocno, żeby nie dało się szybko rozwiązać)

4. Węzeł bulaj (bowline)

Tworzy stałą pętlę, która nie zaciska się pod obciążeniem. Stosowany do pętli cumowniczej, MOB sling, przymocowania liny do masztu.

Sposób zapamiętania: „Zając wychodzi z dziury, obchodzi drzewo, wraca do dziury"

5. Węzeł szotowy (sheet bend)

Do łączenia lin o różnych grubościach. Tworzy pętlę z cieńszej liny przez pętlę grubszej. - Podwójny węzeł szotowy – bezpieczniejszy; dwa owinięcia cieńszej liny

6. Węzeł ratowniczy (bowline on a bight / chair knot)

Tworzy dwie pętle – do wyciągania osoby z wody (pętle pod pachy lub do siedzenia).

7. Węzeł cumowniczy (clove hitch)

Do mocowania liny do pala, rury lub słupa. Szybki w wykonaniu, ale może się poluzować bez obciążenia. - Stosowany przy cumowaniu do boi lub pachołka

8. Węzeł kotwiczny / palowy (round turn and two half hitches)

Do mocowania do rury lub słupa. Pełny obrót + dwa półwyspy – bardzo pewny i bezpieczny. Łatwy do rozwiązania pod obciążeniem.

9. Węzeł tatusiowy (reef knot)

Łączy dwie liny o równej grubości. Stosowany do refowania żagla (wiązanie beztanów). Nie używaj zamiast szotowego do łączenia lin!

10. Węzeł płaski (flat seizing / truckers hitch)

Stosowany do mocowania ładunku lub napinania lin. Daje mechaniczną przewagę 2:1 lub 3:1.

11. Węzeł kotwiczny (anchor bend / fisherman's bend)

Specjalnie do mocowania liny do szekli lub pierścienia kotwicy. Bardzo pewny przy zmiennym obciążeniu.

12. Węzeł Prusika (Prusik knot)

Samozaciskający się węzeł na linie; stosowany do asekuracji przy pracach na maszcie.

Szeklowanie i rozszeklowanie

Szekla (shackle) – metalowe złącze z podurówoną kołkową lub zawiasową ramą. Zasady: - Nakrętka szekli zawsze od strony, gdzie lina nie ciągnie (by nie odkręciło) - Zabezpiecz nakrętkę drutem lub szeklą do bezpiecznego zapięcia (safety wire) - Sprawdzaj szekle przed każdym rejsem

Karabińczyk (snap shackle) – szybkozwalniający; do spinakera i genakera.

Obsługa lin na pokładzie

Przeciąganie lin przez bloczki

Nie zapomnij sprawdzić kierunku przeprowadzenia liny
Prosto przez bloczek – pod kątem prostym do osi rolki
Zbyt duże odchylenie boczne zwiększa tarcie i zużycie

Zwijanie lin

Linę zawsze zwija się w kółka 8 (dwójki): lewy skręt, prawy skręt, na przemian. Zapobiega to skręcaniu się liny. Złożona lina nie powinna się plątać.

Zwijanie na ósemkę: 1. Linę zbierasz naprzemiennymi ruchami rąk 2. Co drugą pętlę przekręcasz nadgarstkiem 3. Gotowa zwinięta lina nie ma skrętów i rozwinięcie wprost

Obsługa windy (winch)

Owiń linę wokół bębna windy – zgodnie z ruchem wskazówek zegara (poza przypadkami gdy winda kręci odwrotnie)
Min. 3 owinięcia dla pewnego trzymania
Korbuj windy zgodnie z oznaczeniem strzałką
Trzymając linę od szota/fału – pilnuj by nie wyskoczyła
Nie wkładaj palców między linę i windę – grozi zmiażdżeniem

Blokada liny (clutch/stopper)

Clutch to mechanizm blokujący linę bez windy. Lina przechodzi przez clutch do windy: - Wciśnij clutch → lina zablokowana → możesz zwolnić windę - Pociągnij uchwyt clutch → lina wolna → możesz luzować linę

Żagle

Rodzaje tkanin żaglowych

Tkanina	Cechy	Zastosowanie
Dacron (poliester)	Wytrzymały, odporny na UV, niedrogi	Cruiserowe groty i foki
Mylar/Laminate	Lekki, utrzymuje profil	Wyścigowe
Kevlar/Spectra	Bardzo mocny, drogi	Offshore racing
Nylon	Elastyczny, lekki	Spinakery

Składanie i przechowywanie żagli

Grot: 1. Refuj lub zdejmij z masztu 2. Złóż wzdłuż bomu harmoniką 3. Owij pokrowcem żaglowym 4. Trzymaj w suchym miejscu (forpik, plandeka)

Fok: 1. Wysuń z rolki lub zdejmij ze sztagu 2. Złóż harmoniką wzdłuż liku 3. Zawlecz do worka lub owij taśmą

Zasada: Nigdy nie przechowuj żagli mokrych i długotrwale złożonych – tkanina gnije i traci właściwości.

Kontrola i naprawa żagli

Przed sezonem sprawdź: - Boczne szwy – czy nie rozchodzą się - Rożki żagla (w strzemiączkach) – czy nie przecierają - Liki – czy nie pękają - Beztany i oczka (cringlów) – czy dobrze wzmocnione

Drobne rozdarcia naprawiasz taśmą żaglową (sail repair tape). Większe naprawy oddaj żaglomistrzowi.

Pielęgnacja żagli

Po każdym rejsie płucz żagle słodką wodą (usunięcie soli)
Susz przed złożeniem
Unikaj długotrwałego wystawiania na słońce bez żeglowania (UV niszczy tkaninę)
Środek impregnujący co kilka sezonów

Kotwica

Kotwiczenie krok po kroku

Wybieranie miejsca

Sprawdź głębokość na mapie lub echosondą
Oceń rodzaj dna (piasek/muł = dobry; skała/twardna gleba = zła przyczepność)
Sprawdź zawieje (w jakim kierunku możesz dryfować bez uderzenia w ląd)
Sprawdź czy jesteś w dozwolonym miejscu kotwiczenia

Opuszczanie kotwicy

Zatrzymaj jacht w wybranym miejscu – przodem do wiatru
Opuść kotwicę pionowo do dna (nie rzucaj!)
Gdy kotwica dotknęła dna – cofaj powoli i wybieraj łańcuch/linę
Wydaj min. 3–5 razy tyle łańcucha ile głębokość; w silnym wietrze 7:1
Napnij kotwicę i sprawdź namiery na stałe punkty brzegowe

Jak sprawdzić czy kotwica trzyma

Włącz silnik na wstecz na chwilę i obserwuj czy jacht przesuwa się
Odczytaj namiery na dwa–trzy stałe punkty, zanotuj. Po 15 minutach porównaj.
Trzymaj rękę na łańcuchu – drgania = kotwica wlecze (dragging anchor)

Wybieranie kotwicy

Płyń powoli naprzód (silnikiem lub żaglami) ponad kotwicę
Wybieraj łańcuch/linę na windę kotwiczną lub ręcznie
Gdy jacht jest nad kotwicą – podbierz kotwicę pionowo
Jeśli kotwica zahaczyła – spróbuj obejść ją z różnych stron silnikiem

Łańcuch vs. lina kotwiczna

Łańcuch: - Ciężki, leży płasko na dnie – amortyzuje szarpnięcia - Odporny na przetarcie o dno - Droższy, ciężki do przechowywania

Lina: - Elastyczna – doskonała amortyzacja - Tania, lekka - Przetarcie przy kamieniach i ostry dno

Kombinacja: Lina z 5–10 m łańcuchem przy kotwicy (najlepsze z obu rozwiązań).

Cumowanie

Przygotowanie cum

Cumy gotowe zanim podejdziesz do nabrzeża
Pętle cumownicze nagotowane (gotowa pętla na knagu lub w ręku)
Odbijacze na odpowiedniej wysokości (środek odbijacza przy wysokości nabrzeża)

Technika rzucania liną

Liny rzutowej używaj do przekazania cumy na nabrzeże: 1. Zrób pętlę (mała spirala liny) w jednej ręce 2. Resztę trzymaj w drugiej ręce 3. Rzuć spiralę z rozłożoną ręką – lina się rozwija w locie 4. Ćwicz lądowanie w wybranym miejscu

Węzły cumownicze

Na palu lub cleacie: - Węzeł cumowniczy (two half hitches) – sprawdzony, bezpieczny - Węzeł kotwiczny – na pachołkach - Węzeł pętlowy – jeśli rzucasz pętlę na pal

Prace na maszcie

Wchodzenie na maszt

Bezwzględnie z asekuracją: 1. Użyj bosmanki (boatswain's chair) – siedzisko z uprzężą 2. Wciągnij fałem i zabezpiecz prusik lub clutch 3. Unikaj pracy na maszcie przy falowaniu 4. Zawsze ktoś na dole trzyma linę

Prace na maszcie

Smarowanie bloczków na topie masztu
Wymiana lub naprawa anenometru/wiatrowskazu
Sprawdzenie olinowania stałego
Repasunek (naprawa) fałów

Konserwacja i pielęgnacja wyposażenia

Bloczki

Płucz słodką wodą po każdym sezonie w słonej wodzie
Smaruj osie bloczków specjalnym smarem teflonowym lub silikonowym
Sprawdzaj obrót rolek – zablokowana rolka oznacza konieczność wymiany

Knagi i zaciski

Sprawdzaj czy nie mają nacięć od lin (mogą przecierać liny)
Smaruj mechanizm zacisków (clutch)

Windy

Serwisuj raz na sezon (rozkręć, wyczyść, nałóż nowy smar)
Sprawdzaj zęby – zużyte zęby nie trzymają lin
Nigdy nie smaruj zewnętrznych powierzchni (ślizgające się liny to niebezpieczeństwo)

Olinowanie stałe

Sprawdzaj wanty i sztag pod kątem: przerw drutów (szczególnie przy końcówkach), korozji, uszkodzeń mechanicznych
Sprawdzaj karnasze (turnbuckle) – odkręcające się tracą moc
Wanty wymień po 10 latach lub jeśli masz wątpliwości co do stanu

Praca bosmanem – organizacja

Szalunek i porządek na pokładzie

Zasada bosmana: każda lina ma swoje miejsce. - Fały zwiń i powieś na knagach - Szoty złóż w pętle pod windą lub na pokładzie - Cumy złóż w bakistach lub na rufowym stelażu - Narzędzia i osprzęt w wyznaczonym miejscu

Regularna kontrola

Po każdym rejsie: 1. Sprawdź stan lin (przetarcia, supły) 2. Sprawdź olinowanie stałe (luzy, uszkodzenia) 3. Sprawdź żagle (rozdarcia, zużycie) 4. Sprawdź bloczki i osprzęt (obrót, koroza) 5. Notuj co wymaga naprawy lub wymiany